(घराच्या बैठकीचे दृष्य.एक वयस्कर स्त्री
आणि चार—पाच तरुणी बसले आहेत.)
आजीः जेवलात का मुलींनो पोटभर?
रिटाः yesss grandma.
फरीदाःमुझे तो मोदक बहुत अच्छा लगा।पेट
भरा लेकीन मन नहीं।
रिद्धीः दिलेत डबा भरुन.खा परत भूक लागल्यावर.
हरनूरः दादीजी,एक पुछूँ?गुस्सा तो नहीं करोगी?
आजीः अगं,विचार ना!काही रागावणार नाही
मी.
हरनूरः दादीजी,ये कैसी देवता है,मुँह
हाथी का और शरीर इन्सान का?हाथ में
कैसे कैसे हथियार पकडे हैं!
फरीदाःमुझे भी बहोत दिनों से जानना था।बताओ
ना दादीजी।
आजीः सांगते!सांगते!पण मराठीत समजेल
मुलींनो?
रिटाः Yes grandma!We can't speak fluently थोडा थोडा बोलतो
but can understand Marathi.
आजीःमग ठीक आहे.अगं,देव किंवा देवाच्या
प्रतिमा ह्या कशाच्यातरी प्रतिक असतात.'देव'ही
संकल्पना या सर्व प्रतिकांच्या एकत्रिकरणाने
पूर्ण होते.
आता आपण गणपतीचंच उदा. घेऊ.तुम्ही
नमस्कार केलात तेव्हा मुर्ती नीट पाहिलीत
का?
सर्वजणीःहो.
आजीःगणपतीच्या जन्माची गोष्ट माहित आहे
का?
रिद्धीःहो आजी,सांगितली ह्यांना मी घरी
येताना रस्त्याने.
पण एक कळत नाही,ते हत्तीचंच मस्तक का लावलं असेल गं आजी?
आजीःगणपतीला आपण बुद्धीची देवता मानतो.इतर जंगली प्राण्यांपेक्षा हत्ती जास्त
बुद्धिमान असतात.त्यांना
अनेक गोष्टींची समज
असते.वेगवेगळी कामे ते या बुद्धीबळावर शिकूही शकतात.हत्ती हा समृद्धीचं,वैभवाचंही
प्रतिक आहे.
फरीदाःबुद्धी का समझमें आया।लेकीन समृद्धी
का कैसे?
आजीःहत्तीचा संबंध ऐरावताशी आहे,जो इंद्राचं
वाहन आहे.इंद्र म्हणजे पर्जन्याची
देवता.आपल्या भारतीय उपखंडात
, कृषीप्रधान समाजात पावसाचं
महत्त्व किती आहे हे वेगळं सांगायला
हवं का?
दुसरं म्हणजे हत्ती पाळणे हे सोपं काम नाही.त्याचं खाणं परवडलं पाहिजे.
रिटाःYes.I read somewhere that an
adult elephant eats about 150-200kg
food at a time.That's very
expensive.
आजीःपूर्वी राजेरजवाडे हत्ती पाळत.राजांचा
मोठेपणा त्यांच्या गजदळावर ठरायचा.हत्ती
ताकदवान असतो,त्याचा युद्धात
वापर व्हायचा.
रिद्धीःथोडक्यात काय तर हत्ती असणं.
म्हणजे श्रीमंतीचं लक्षण.
आजीःबरोबर!हत्तीचं मुख असलेला हा गजवदन आपल्याला भरपूर ऐकावं,बहुश्रुत
व्हावं असंही सांगतो.कान मोठ्ठे
करावे आणि गरज असेल तेव्हाच तोंड उघडावं,कमी,मोजकं बोलावं,असं
तो शिकवतो.डोळे बारीक आहेत.ते बारकाईने निरीक्षण करा,असं सांगतात.
हरनूरःवाह,बहोत खूब!!लेकीन दादीजी,गणेशजी
के हाथ में ये क्या क्या है?
आजीःते पाश,अंकुश,परशू आहेत.
फरीदाःइनका भी कोई मतलब है?
आजीःहो आहे ना!दोरीसारखं जे दिसतंय ना,ते पाश.वेगवेगळ्या गोष्टींना
एकत्र बांधण्याचं काम करतात.अनेक
कल्पना एकत्र करुन काही नवीन निर्मिती
करण्याचा संदेश ते देतात. भाल्यासारखं टोकदार
दिसतंय ते अंकुश.हत्तीला काबूत ठेवण्यासाठी अंकुश वापरतात.आपल्याला ताकदवान,शक्तीवान वाटणार्‍या गोष्टींना नियंत्रणात ठेवण्याचा संदेश
हा अंकुश आपल्याला देतो.
रिटाःMeans control yourself
!Right?
आजीःअगदी बरोबर!
हरनूरःवो कुल्हाडी जैसा है वो किसलिए
?
आजीःत्याला परशू म्हणतात.छोटे छोटे तुकडे करण्यासाठी तो वापरतात.कोणत्याही
समस्येचे छोटे छोटे भाग करुन त्यांचं
विश्लेषण करावं,असं तो सांगतो.
रिटाः One should analyze
everything
accurately !
रिद्धीः Well said Rita.आजी,एवढा हुशार
गणपती बाप्पा,मग त्याचं पोट का
गं एवढं मोठं?
आजीःअगं,पोट कोणाचं मोठं असतं?
रिद्धीः(हसत)आॅफिसमध्ये खुर्चीवर आणि
घरी आल्यावर टि.व्ही.समोर
बसणार्‍या बाबांचं.
आजीः हसू नकोस.बैठी कामं ,बौद्धीक कामं करणार्‍यांचं,शारीरिक
कष्टाचं काम कमी
करणार्‍यांचं ते प्रतिक आहे.पैशाचे व्यवहार पाहणारे सावकार,म्हणजे आजचे बँकर,आणि ज्ञानदान करणारे,समाजाला वैचारिक
दिशा दाखवणारे,बुद्धीवादी
याचं ते प्रतिक आहे.म्हणजे परत लक्ष्मी
आणि सरस्वती या दोन्हींचं प्रतिक.
रिद्धीःअसं आहे होय ते!
रिटाःNow tell us about rat?
आजीःआपल्या कृषीप्रधान समाजाचा मोठा
शत्रू म्हणजे अन्नधान्याची नासाडी
करणारा उंदीर.आपली सगळ्यात
मोठी समस्या तीच.उंदीर म्हणजे
आपल्या समस्या,अडथळे.या समस्या बाप्पाच्या पायाशी आहेत.त्यांना तो नियंत्रणात ठेवतो.उंदीर म्हणजे समस्येचं प्रतिक.आपल्याला समस्या आवडत नाहीत.ज्या आपण सोडवू शकत नाही अशा समस्या,अडथळे, अडचणींपासून आपल्याला सुटका हवी असते.पण
त्या असतात,आपण पटकन शोधू
शकत नाही अशा ठिकाणी लपलेल्या
असतात.
त्याला गणेश आपल्या ताब्यात नियंत्रणात ठेवतोय.इकडे तिकडे फिरु देत
नाही.असा दुःखहर्ता आहे
तो.
रिद्धीः पोटाला बांधलेल्या नागाला घाबरत
असेल.
आजीःनाही गं.पोटाभोवतीचा नाग जो उंदराला
एरवी खातो.पण गणपतीजवळ तो उंदराला खात नाही,समाधानी आहे आणि उंदिरही
धान्य खात इकडेतिकडे न भटकता,नाग
आपल्याला खाणार नाही अशा विश्वासाने
शांतपणे एका जागी थांबला
आहे.
हरनूरःबहोतही अद्भूत है ना!
आजीःहो,खरंच अद्भूत आहे.किती विचारपूर्वक
ही प्रतिमा निर्माण केली असेल.
फरिदाःदादीमाँ,वो घास क्यों रखते हैं
?
आजीःअगं तिला दुर्वा म्हणतात.ते सृजनाचं
प्रतिक आहे.
दूर्वा भरभर वाढत जाते,लवकर विनाश होत नाही.हे सृजन गणपतीच्या पायाशीच
आहे.आणि जास्वंद,पत्री ह्या सर्व
औषधी वनस्पती आहेत.
फरिदाःअब समझ में आया!
आजीःमुलींनो,नीट अभ्यास केला तर अजूनही
सखोल माहिती तुम्हाला मिळेल.खूप
विचारपूर्वक केलेल्या
असतात ह्या गोष्टी.
ह्या गणेशाचा वरचा भाग जो शिवाने, देवाने निर्माण केलाय आणि खालचा भाग
जो शक्तीने निर्माण केलाय.वरचा भाग पशू आणि खालचा मनुष्य.
पशू आणि मनुष्य,देव आणि देवी,संन्यस्त आणि प्रापंचिक जीवन,प्रपंच आणि परमार्थ,यासर्वांचा संगम यात आहे.
शिव हे परमार्थ,संन्यस्त वृत्तीचं प्रतिक
तर शक्ती , पार्वती म्हणजे प्रपंच,कुटुंब!
गणपती यांच्या मधला
दुवा आहे. जे आध्यात्मिक उन्नतीच्या
शोधात आहेत आणि भौतिक सुविधाही
हव्या आहेत,अशांचं दैवत म्हणजे हा गणनायक.
रिद्धीचा अर्थ माहित आहे ना गं तुला?
रिद्धीःहो,रिद्धी म्हणजे संपत्ती,वैभवाची
देवता.
आजीःबरोबर!सिद्धी ही बुद्धी,कला यांच्याशी
संबंधित आहे.
रिद्धीःम्हणजे लक्ष्मी आणि सरस्वतीच
की!
आजीःहो!बरोबर!
हरनूरःदादीजी,आपने बहोत अच्छी जानकारी
दी.इतने सालों से यहाँ रह रही हूँ,लेकीन
इतनी अच्छी तरह से आजतक किसी ने बताया
ही नहीं।
रिटा,फरिदाःThank you so much!
आजीःअसू द्या.एक लक्षात ठेवा,दुसर्‍या
संस्कृतीतील परंपरांना आधी समजून
घेत जा,अभ्यास करा,आणि
मग चांगलं कि वाईट ते ठरवा.
सगळ्याजणीःहोsss.
आजीः आता परत मनोभावे नमस्कार करा.बोला
...
गणपती बाप्पा.......मोरया!
©सौ.चन्नम्मा सगणे.
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा